Văn hóa

Văn hóa là gì? Thế nào là di sản và thiết chế văn hóa

Thiết kế văn hóa là gì
Tác giả - Kha Be

Có nhiều khái niệm về phạm trù văn hóa như văn hóa là gì? Nền văn hóa là gì? Như thế nào gọi là giá trị văn hóa, đời sống văn hóa, … Bài viết sau đây sẽ tóm tắt tát cả các khái niệm để bạn đọc hiểu rõ hơn về vấn đề này!

Văn hóa là gì?

Văn hóa là gì? Nó là sản phẩm của loài người, được tạo ra và phát triển trong quan hệ qua lại giữa con người và xã hội. Song, chính văn hóa lại tham gia vào việc tạo nên con người, duy trì sự bền vững và trật tự xã hội. Văn hóa được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác thông qua quá trình xã hội hóa. Văn hóa được tái tạo và phát triển trong quá trình hành động và tương tác xã hội của con người. Văn hóa là trình độ phát triển của con người và của xã hội được biểu hiện trong các kiểu và hình thức tổ chức đời sống và hành động của con người cũng như trong giá trị vật chất và tinh thần mà do con người tạo ra.

Văn hóa là gì

Văn hóa là gì

Di sản văn hóa là gì?

Nói đến di sản văn hóa là ta nghĩ ngay đến một cái gì đó được kế thừa từ các đời trước như một kiến trúc thượng tầng, một làn điệu chèo…

Di sản văn hóa bao gồm hai loại di sản cơ bản đó là di sản văn hóa vật thể và di sản văn hóa phi vật thể. Vậy thế nào là vật thể, còn thế nào là phi vật thể? Di sản văn hóa vật thể là loại di sản là những công trình kiến trúc lớn, nổi tiếng mà được để lại đến ngày nay. Tiêu biểu như thánh địa Mỹ Sơn, Kinh Thành Huế, Thành nhà Hồ ở Thanh Hóa…Đây là các công trình rất nổi tiếng ở nước ta, có từ thời vua nhà Lê, nhà Nguyễn. Và nó chính là di sản văn hóa vật thể. Còn về di sản văn hóa phi vật thể thì sao? Nói là phi vật thể nghĩa là nó không phải là vật thể, nó không có hình dạng hay một cái gì cụ thể mà nó mang yếu tố tinh thần, nó là nghệ thuật. Những di sản văn hóa phi vật thể nổi tiếng phải kể đến ở đây đó là Nhã nhạc cung đình Huế, quan họ Bắc Ninh, hát sẩm…

Thiết chế văn hóa là gì?

Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam, thiết chế văn hóa là chỉnh thể văn hóa hội tụ đầy đủ các yếu tố: Cơ sở vật chất, bộ máy tổ chức, nhân sự, quy chế hoạt động, nguồn kinh phí; “chỉ riêng ngôi nhà hoặc công trình văn hóa chưa đủ để gọi là thiết chế văn hóa”.

Thiết kế văn hóa là gì

Thiết kế văn hóa là gì

Cơ sở vật chất là yếu tố dễ thấy nhất trong hệ thống thiết chế văn hóa và nó cũng có mối liên hệ biện chứng với những yếu tố phi vật thể. Yếu tố cơ sở vật chất trong hệ thống thiết chế văn hóa, ngoài điện, đường, trường, trạm, còn có hệ thống cơ sở văn hóa, thể thao phục vụ cộng đồng thuộc ngành văn hóa, thể thao và du lịch quản lý bao gồm nhà văn hóa – khu thể thao ở thôn và tương đương, trung tâm văn hóa – thể thao ở xã, phường, thị trấn, quận, huyện, thành phố, tỉnh.

Bản sắc văn hóa là gì?

Trong những năm gần đây, cùng với khái niệm văn hoá là gì, người ta còn quan tâm đến một khái niệm gần gũi nữa là bản sắc văn hoá. Bản sắc văn hoá được đề cập đến trong nhiều công trình nghiên cứu khác nhau về văn hoá Việt Nam. Nhưng cho tới nay khái niệm này hầu như vẫn chưa tìm được sự đồng thuận cao độ. Nhìn chung nhiều người cho rằng, bản sắc văn hoá là những nét đặc sắc nhất, độc đáo nhất của nền văn hoá, một số tác giả lại cho rằng bản sắc văn hoá phải là những nét đẹp đẽ nhất, tinh hoa nhất của một nền văn hoá.

Xét từ phương diện từ nguyên thì bản có nghĩa là cơ bản, bản chất; sắc là màu sắc, sắc thái. Bản sắc chính là những gì đặc trưng nhất, căn bản nhất của một sự vật, hiện tượng, nó chính là cơ sỏ để phân biệt sự việc hiện tượng đó với những sự vật hiện tượng khác loại và cùng loại. Như vậy, bản sắc văn hoá phải là những nét đặc trưng, độc đáo và cơ bản nhất để nhận diện một nền văn hoá và để phân biệt nền văn hoá này với một nền văn hoá khác.

Bản sắc văn hóa là gì

Bản sắc văn hóa là gì

Như vậy, mối quan hệ giữa bản sắc văn hoá với nền văn hoá đó chính là mối quan hệ giữa phạm trù cái chung và cái riêng. Bản sắc văn hoá là cái chung nhất, cơ bản nhất của một nền văn hoá, mọi yếu tố nằm trong bản sắc của một nền văn hoá đều thuộc về chính nền văn hoá đó, nhưng không phải mọi yếu tố của nền văn hoá đều nằm trong bản sắc của nó. Tuy nhiên, bản sắc văn hoá cũng phải có đồng cấu trúc với nền văn hoá mà nó đại diện. Chính vì lý do này mà cho tới nay, nhiều tác giả khi nghiên cứu về bản sắc văn hoá dân tộc Việt Nam đều cho người đọc cảm giác là nghiên cứu về chính văn hoá Việt Nam và chưa phân biệt rành mạch được đâu là văn hoá và đâu là bản sắc của nền văn hoá đó. Một số nhà nghiên cứu lại đi tìm những yếu tố riêng biệt, độc đáo của nền văn hoá không giống với bất cứ nền văn hoá nào như bản sắc của nó và đã thất vọng cho là nếu vậy thì văn hoá Việt Nam không có bản sắc vì họ không tìm thấy trong nền văn hoá Việt Nam một yếu tố nào đặc trưng riêng biệt khác với tất cả các nền văn hoá khác.

Gia đình văn hóa và đời sống văn hóa là gì?

Gia đình văn hóa

Gia đình văn hóa được xem như một quy chuẩn để mọi cá nhân cùng hướng tới và xây dựng. Vậy cụ thể thì gia đình văn hóa là gì? Làm thế nào để đạt danh hiệu gia đình văn hóa?

Được đề ra bởi Chính phủ đã nhiều năm, Gia đình văn hóa được xem như một chỉ tiêu đề ra tại chính các tổ dân cư, phường, xã để thúc đẩy việc hình thành lối sống văn minh, đạo đức ngay tại cấp địa phương nhỏ lẻ và cao hơn nữa là hình thành các thôn văn hóa, tổ dân phố văn hóa…. Với những gia đình đạt các chỉ tiêu được đưa ra để xem xét thì sẽ được chứng nhận là gia đình văn hóa và có bằng khen trao về từng nhà.

Đời sống văn hóa là gì?

Đời sống văn hóa là một bộ phận của đời sống xã hội, bao gồm tổng thể những yếu tố hoạt động văn hóa vật chất và tinh thần, những tác động qua lại lẫn nhau trong đời sống xã hội để tạo ra những quan hệ có văn hóa trong cộng đồng, trực tiếp hình thành nhân cách và lối sống của con người. Đời sống văn hóa bao gồm những nội dung không tách rời trong các lĩnh vực của đời sống xã hội cà các yếu tố cơ bản tạo nên văn hóa. Bao gồm 4 yếu tố chính:

Gia đình văn hóa là gì

Gia đình văn hóa là gì

– Văn hóa vật thể và phi vật thể tồn tại trong mỗi cộng đồng: Thiết chế văn hóa, tác phẩm, sản phẩm văn hóa. Phương tiện thông tin đại chúng và truyền cá văn hóa, lễ hội trường học….

– Cảnh quan văn hóa (do tự nhiên hoặc con người tạo ra) hiện diện ở mỗi cộng đồng như: di tích văn hóa lịch sử. danh lam thắng cảnh, công viên, tượng đài….

– Yếu tố văn hóa cá nhân ở mỗi cộng đồng: Trình độ học vấn, nhu cầu sở thích và thị hiếu văn hóa, phong cảnh sinh hoạt, văn hóa ứng xử, giao tiếp, nếp sống văn hóa…

– Những yếu tố văn hóa của các tế bào trong mỗi cộng đồng như: gia đính, nhà trường, cơ quan, công sở….

Nền văn hóa là gì?

Nói đến văn hóa là nói đến khía cạnh ý thức hệ của văn hóa, tính giai cấp của văn hóa và trên cơ sở đó hiểu rõ sự vận động của văn hóa trong xã hội có giai cấp. Với cách tiếp cận như vậy, có thể quan niệm: Nền văn hóa là biểu hiện cho toàn bộ nội dung, tính chất của văn hóa được hình thành và phát triển trên cơ sở kinh tế – chính trị của mỗi thời kỳ lịch sử, trong đó ý thức hệ của giai cấp thống trị chi phối phương hướng phát triển và quyết định hệ thống các chính sách, pháp luật quản lý các hoạt động văn hóa.

Mọi nền văn hóa trong xã hội có giai cấp bao giờ cũng có tính giai cấp và gắn với bản chất của giai cấp cầm quyền. Văn hóa luôn có tính kế thừa, sự kế thừa trong văn hóa luôn mang tính giai cấp và được biểu hiện ở nền văn hóa của mỗi thời kỳ lịch sử trên cơ sở kinh tế, chính trị của nó.

Nền văn hóa là gì

Nền văn hóa là gì

Một nền kinh tế lành mạnh được xây dựng trên những nguyên tắc công bằng, thật sự vì đời sống của người lao động sẽ là điều kiện để xây dựng một nền văn hóa tinh thần lành mạnh và ngược lại, một nền kinh tế được xây dựng trên cơ sở bất bình đẳng của chế độ tư hữu với sự phân hóa sâu sắc thì sẽ không có được nền văn hóa lành mạnh.

Nếu kinh tế là cơ sở vật chất của nền văn hóa, thì chính trị là yếu tố quy định khuynh hướng phát triển của một nền văn hóa, tạo nên nội dung ý thức hệ của văn hóa.

Trong xã hội có giai cấp, các giai cấp thống trị của mỗi thời kỳ lịch sử đều in dấu ấn của nó trong lịch sử phát triển của văn hóa và tạo ra nền văn hóa của xã hội đó.

Môi trường văn hóa là gì?

Nói đến môi trường, vấn đề môi trường hay bảo vệ môi trường, người ta thường hiểu đó là môi trường tự nhiên. Vì vậy, tất cả các định nghĩa đã có về môi trường đều là định nghĩa khái niệm môi trường tự nhiên.

Nhưng khi dùng khái niệm môi trường trong lĩnh vực phát triển xã hội và xây dựng con người, nghĩa là khi phân tích ảnh hưởng của môi trường đến đời sống của các chủ thể, như cá nhân, nhóm, cộng đồng, đặc biệt khi gắn với các đặc trưng xã hội và nhân cách, người ta lại thấy thiếu hụt nếu không coi toàn bộ đời sống xã hội phong phú và phức tạp bên ngoài (các chủ thể đó) như là môi trường có ảnh hưởng và thường quy định, thậm chí quyết định diện mạo của mỗi chủ thể. Cá nhân nào cũng ít nhiều là sản phẩm của một xã hội cụ thể, nghĩa là được tạo ra từ một hệ thống, một cơ chế cụ thể. Xã hội nào cũng để dấu ấn của mình lên đời sống cá nhân, dù là dấu ấn tích cực hay dấu ấn tiêu cực. Trong những trường hợp như vậy, khái niệm môi trường xã hội xuất hiện và môi trường văn hóa là khái niệm đặc biệt của môi trường xã hội. Khái niệm môi trường văn hóa được dùng với nghĩa rộng nhất, bao gồm toàn bộ đời sống con người xét về phương diện văn hóa, nghĩa là gần trùng với khái niệm môi trường xã hội về mặt phạm vi, chỉ khác ở khía cạnh xem xét là văn hóa, chứ không phải là ở các mặt khác. Rất ít khi môi trường văn hóa chỉ được hiểu là gồm các hoạt động thuần túy văn hóa. Trong khi đó, các khái niệm khác thuộc môi trường xã hội lại được sử dụng theo nghĩa hẹp hơn và có phần chặt chẽ hơn, chẳng hạn, môi trường pháp lý, môi trường kinh tế, môi trường giáo dục, môi trường đạo đức, …

Môi trường văn hóa

Môi trường văn hóa

Đây là điểm cần lưu ý khi sử dụng khái niệm môi trường văn hóa. Trên thực tế, môi trường văn hóa là công cụ lý thuyết khá hữu hiệu để xem xét điều kiện bên ngoài làm nên sự hình thành hay tha hóa nhân cách, sự phát triển hay thụt lùi của cá nhân, sự tiến bộ hay lạc hậu của nhóm xã hội hoặc cộng đồng.

Hy vọng chúng tôi đã giúp bạn đọc hiểu được văn hóa là gì? Xây dựng đời sống văn hóa như thế nào và những vấn đề liên quan khác để áp dụng vào đời sống hằng ngày. Chúc bạn thành công!

Tác giả

Kha Be